Gustaaf van Dam

Naam

Gustaaf van Dam

3 kinderenRoosje en Guus van Dam met hun nichtje Corrie Wijnperle (bron: familie Van Dam).

Guus scholierGuus van Dam als scholier (bron: familie Van Dam).

Guus 1941Guus in 1941 (bron: familie Van Dam).

Geboren

25 augustus 1921 te Eindhoven

Gedeporteerd

eind 1941 of begin 1942 opgepakt te Amsterdam en opgesloten in huis van bewaring Amstelveenseweg; van augustus tot oktober 1942 in Utrecht gevangen, daarna in Scheveningen en Amersfoort; via Westerbork op 10 november 1942 gedeporteerd naar Auschwitz

Vermoord

31 maart 1944 in Midden-Europa (fictieve datum)

Adres

Jubileumplein 12, Geleen

Familie

zoon van Louis van Dam en Sophie Silbernberg; broer van Roos en Mimi van Dam

Achtergrond

De familienaam Van Dam verwijst waarschijnlijk naar Muntendam in Groningen, waar de familie in de achttiende eeuw woonde. Later kwam de familie in Oisterwijk en vandaar in Eindhoven terecht, waar de vader van Guus werd geboren. Zijn moeder stamde uit de bekende Sittardse familie Silbernberg. Ze trouwden in 1920 te Sittard, waarna ze zich aanvankelijk in Eindhoven vestigden. Daar werd in 1921 Gustaaf en in 1923 zijn zus Rosalie geboren. Het gezin verhuisde in maart 1924 naar Sittard, eerst op Odastraat 3 en later Ophoven 75, waar in 1929 zus Hermina werd geboren. In september 1930 vestigde het gezin zich op Jubileumplein 12 in Geleen-Lutterade.

Ze hadden goede contacten in de gemêleerde wijk naast de opkomende kolenmijn. De kinderen hadden hier een grotendeels onbekommerde jeugd en speelden met de buurkinderen. Roosje en Mimi gingen naar de protestantse school in Geleen en Guus zat op de mulo ernaast. Guus, die niet over zich en de zijnen liet lopen, nam het voor Mimi op toen die gepest werd door schoolkinderen ‘omdat ze Jezus had vermoord’. Ook sloeg hij eens het schoolhoofd in het gezicht toen die een verkeerde opmerking maakte over zijn joods-zijn. Hij mocht toen een week niet naar school. Vader Louis was woedend op de leraar, die later een fanatiek NSB'er bleek.

Louis werkte als agentuur- en commissie-handelaar, taxateur en expert-makelaar, soms als koopman en later vulcaniseur van auto- en fietsbanden. Roos werd secretaresse. Ze werd op 20 april 1939 naar Amsterdam uitgeschreven, waar zij werkte bij de Bijenkorf.

Louis was zeer geïnteresseerd in politiek. Hij was socialist en actief in de SDAP. Het gezin Van Dam verhuisde op 4 september 1939 naar Doenrade. Als reden werd doktersadvies genoemd (moeder had maagklachten en de mijnlucht was slecht voor haar gezondheid), maar de eigenlijke motivatie kan een andere zijn geweest. Ze vestigden zich in een afgelegen huis aan de grens, een ideale locatie voor Louis om joodse vluchtelingen de grens over te helpen, wat hij op grote schaal deed. Guus ging studeren in Amsterdam (waar hij bij zijn oom en tante Wijnperle in Amstelveen verbleef) en Wageningen, en werd actief communist.

Het lot van het gezin nam een nieuwe wending toen Louis eind 1939 in een café hoogte kreeg van een uniformensmokkel naar Duitsland. Hij meldde dit gelijk aan de politie en er kwam een bericht over in de krant. (De Nederlandse uniformen wilden de Duitsers gebruiken voor de inval in Nederland.) Het gevolg hiervan was dat het gezin Van Dam door de smokkelaars bedreigd werd en hals over kop op de vlucht sloeg toen er schoten vielen. Ze trokken tijdelijk in bij de Wijnperles in Amstelveen, en kregen in maart 1940 een woning op Waverstraat 91-huis in Amsterdam. Louis startte een vulcaniseringsbedrijf en probeerde de draad weer op te pakken, maar dat had geen lange duur.

De Duitse bezetting had grote gevolgen voor de familie. Guus was betrokken geraakt bij het studentenverzet en werd eind 1941 of begin 1942 opgepakt tijdens een verblijf in Amsterdam bij zijn ouders. Men kwam eigenlijk voor Louis, omdat buren hadden verraden dat hij naar de Engelse radiozender luisterde, maar Louis was te ziek om mee te nemen, dus arresteerde men Guus. Er zouden wapens onder zijn bed gevonden zijn.

Guus werd opgesloten in het huis van bewaring aan de Amstelveenseweg en zat vanaf 18 augustus tot oktober 1942 in Utrecht gevangen. Na zijn veroordeling in Utrecht kwam hij in Scheveningen en Amersfoort terecht, en werd daarna via Westerbork op 10 november 1942 naar Auschwitz op transport gezet. Zijn overlijdensdatum is formeel vastgesteld op 31 maart 1944 in Midden-Europa, 22 jaar oud.

Al die tijd verbleef het achterblijvende gezin in angst en onzekerheid; het laatste levensteken van Guus was een kaartje dat hij bij vertrek uit Westerbork uit de trein had gegooid.

De resterende leden van het gezin besloten in 1943 onder te duiken en verbleven op verschillende plaatsen. Kort voor de bevrijding werd Louis, die al enkele jaren gezondheidsproblemen had, zo ziek dat hij in het ziekenhuis te Rotterdam moest worden opgenomen, waar hij in april 1945 stierf. Sophie, Roos en Mimi overleefden de oorlog en bouwden moeizaam een nieuw bestaan op.

Het Jubileumplein in Geleen is niet de laatste woonplaats van Guus van Dam, maar wel het adres waar het gezin de langste tijd heeft geleefd, en de familie waardeert het zeer dat hier een Stolperstein wordt gelegd voor Louis en Gustaaf van Dam.

Link

Digitaal Monument

Literatuur

De vergeten joden van Geleen 1920-1950

Motief vervolging

joodse afkomst